Podstawowy sprzęt na via ferratę to trzy elementy: uprząż wspinaczkowa, lonża ferratowa z absorberem energii oraz kask wspinaczkowy. Do tego dochodzą buty z dobrą podeszwą i rękawiczki. Każdy element musi mieć oznakowanie CE i certyfikat UIAA, a lonża ferratowa musi mieć absorber energii. Jest to sprzęt jednorazowy, który ratuje życie w razie odpadnięcia.
Z każdym rokiem przybywa zarówno miłośników pokonywania via ferrat, jak i samych szlaków, które zachwycają widokami i pozwalają na aktywne spędzenie czasu w fantastycznych okolicznościach przyrody. Zanim jednak wyruszymy na via ferraty, należy odpowiednio się przygotować nie tylko pod względem kondycji fizycznej czy psychicznej, ale także pod względem wyposażenia. Podstawowy sprzęt na via ferraty to kask, lonża i uprząż. To jednak nie wszystko, bo wybierając się na wiele szlaków należy mieć ze sobą kilka dodatkowych elementów wyposażenia.
Jeśli zaczynasz przygodę z via ferratami, najpierw przeczytaj nasz pełen przewodnik o via ferratach, gdzie omawiamy co to jest, dla kogo, gdzie zacząć i jak się przygotować lub sprawdź nasz poradnik Via ferraty. Spacer na wysokości.
Z dalszej części artykułu dowiesz się:
- jakie jest podstawowe wyposażenie na via ferratę,
- kiedy należy zabrać ze sobą dodatkowy sprzęt ferratowy,
- gdzie możesz nabyć odpowiednie umiejętności, aby bezpiecznie poruszać się po via ferratach.
Pierwszy raz na via ferraty? Zacznij od kursu ze sprzętem
Najlepszy sposób, żeby poznać sprzęt ferratowy w praktyce, to przejść jednodniowy kurs z instruktorem. W cenie dostajesz pełen zestaw (uprząż, lonża, kask), uczysz się jak go zakładać, jak przepinać karabinki i jak rozpoznać, że coś jest nie tak.
Co to jest via ferrata i jakie trudności można na niej spotkać?
Via ferrata to szlak turystyczny wyposażony w stalową linę asekuracyjną, do której turysta wpina karabinki swojego zestawu ferratowego. Lina biegnie wzdłuż całej trasy lub na jej najtrudniejszych odcinkach, dając ciągłe zabezpieczenie. Wraz ze wzrostem trudności trasy dochodzą sztuczne ułatwienia: klamry, drabinki, stopnie i mostki linowe.
Każda via ferrata ma przypisany stopień trudności. Skala trudności Kurta Schalla jest najczęściej spotykaną i obejmuje stopnie od A do E, przy czym dla ferraty wykraczających poza poziom E stosuje się literę F, a w pojedynczych przypadkach, nieoficjalnie, G. O skali trudności na via ferratach przeczytasz w naszym wpisie: Skala trudności na via ferratach. Omawiamy w nim szczegółowo każdy poziom trudności i podajemy konkretne przykłady via ferrat.
Sprzęt na via ferraty — czym kierować się przy zakupie?
Przechodzenie ubezpieczonych szlaków turystycznych, czyli via ferrat wymaga używania sprzętu do asekuracji. Minimalnym wyposażeniem turysty poruszającego się po via ferratach są uprząż, lonża i kask. To, jaki sprzęt wybrać zależy w głównej mierze od tego, do czego ma on służyć. Sprzęt na via ferraty może być bardzo uniwersalny i wykorzystany również do wspinania.
Normy, które musi spełniać sprzęt na via ferraty
Lonża do via ferraty nie jest akcesorium turystycznym, tylko środkiem ochrony indywidualnej kategorii trzeciej, czyli w tej samej grupie przepisów co sprzęt chroniący przed upadkiem z wysokości w pracy. To najwyższa kategoria, przewidziana dla wyrobów chroniących przed zagrożeniem życia, i oznacza obowiązkową ocenę przez jednostkę notyfikowaną oraz stały nadzór nad produkcją.
Trzy oznaczenia, które spotkasz, i czym się różnią. Oznakowanie CE jest obowiązkowe i potwierdza zgodność z przepisami Unii Europejskiej. Numer normy, na przykład EN 958:2024, mówi, według jakich wymagań i testów sprawdzono ten typ wyrobu. Certyfikat UIAA jest dobrowolny i oznacza, że producent zgłosił sprzęt do dodatkowej oceny według standardów Międzynarodowej Federacji Związków Alpinistycznych. Słowo „atest“ funkcjonuje w branży potocznie na wszystkie trzy naraz, ale na etykiecie go nie znajdziesz.
Co mówi norma EN 958:2024. Obowiązująca norma dla lonż ferratowych weszła w życie w polskim wydaniu PN-EN 958:2024-11. Zastąpiła wersję z 2017 roku, a każda kolejna zmiana szła w tę samą stronę, czyli lepszej ochrony osób o skrajnej masie ciała, ponieważ najstarsze absorbery projektowano pod jedną sylwetkę, mniej więcej osiemdziesięciokilogramową. Dziś norma obejmuje użytkowników o masie nie mniejszej niż 40 kilogramów liczonej bez sprzętu i nie większej niż 120 kilogramów liczonej razem ze sprzętem, a jej zakres dotyczy via ferrat zbudowanych zgodnie z normą EN 16869.
Kluczowe parametry techniczne wyglądają tak:
Zakres masy od 40 do 120 kilogramów. Dolna granica to sam ciężar użytkownika bez wyposażenia, górna liczy się razem z odzieżą, butami, uprzężą, kaskiem i pełnym plecakiem. Przy wyższej lub mocniej zbudowanej osobie z plecakiem na kilkudniowy wyjazd ta górna granica robi się bliżej, niż większość ludzi zakłada.
Siła hamowania do 6 kN. Zadaniem rozrywanego absorbera jest wyhamowanie lotu tak, żeby siła działająca na Twoje ciało nie przekroczyła wartości dopuszczonej normą. Norma przewiduje pięć prób dynamicznych: przy masie 40 kilogramów na sucho dopuszcza najwyżej 4 kN, przy 80 i 120 kilogramach na sucho najwyżej 6 kN, a przy 120 kilogramach na mokro najwyżej 8 kN. Mokra lonża hamuje słabiej i to jest realna informacja na deszczowy dzień w Dolomitach, nie zapis wyłącznie laboratoryjny.
Droga hamowania poniżej 2,2 metra. We wszystkich próbach dynamicznych, także w najcięższej, absorber musi wyhamować lot na odcinku krótszym niż 2200 milimetrów. To właśnie ta długość decyduje o tym, czy po odpadnięciu zatrzymasz się w powietrzu, czy na półce poniżej.
Dwa ramiona i wymóg ciągłości asekuracji. System musi mieć co najmniej dwa ramiona przeznaczone do wpinania w linę poręczową. Norma sprawdza je osobno i razem: jedna z prób przy masie 80 kilogramów wykonywana jest na obu wpiętych ramionach, a druga na pojedynczym ramieniu. Innymi słowy, system ma zadziałać także wtedy, gdy odpadniesz w trakcie przepinania, mając w linie tylko jeden karabinek. Dokładnie po to istnieje zasada, żeby nigdy nie wypinać obu naraz.
Punkt do odpoczynku też musi uruchamiać absorber. Norma wymaga, żeby pętla przeznaczona do chwilowego wpięcia się na odpoczynek była zaprojektowana tak, by w razie odpadnięcia z wiszeniem wyłącznie na niej absorber mimo wszystko zadziałał. To wymaganie, o którym mało kto wie, a dotyczy elementu, z którego korzystasz odruchowo, kiedy chcesz złapać oddech w połowie ściany.
Karabinki typu K. Karabinki do via ferraty to nie te same karabinki co do wspinania. Jeśli łącznikiem jest karabinek według EN 12275:2013, musi to być karabinek typu K, od niemieckiego Klettersteig. Taki karabinek ma samoblokujący zamek, większy prześwit i konstrukcję przystosowaną do ciągłego tarcia o stalową linę, czyli do kilkudziesięciu przepięć w ciągu jednego dnia na ferracie.
Trzy rzeczy do sprawdzenia na etykiecie przed zakupem:
- Oznakowanie CE, obowiązkowe dla środków ochrony indywidualnej w Europie.
- Numer normy, czyli EN 958 w wydaniu z 2024 roku, oraz zakres masy użytkownika.
- Czytelna data produkcji, bo to od niej producent liczy maksymalny okres użytkowania.
Brak któregokolwiek z tych oznaczeń albo sprzęt z niepewnego źródła to powód, żeby odpuścić. Lonża działa raz i w ułamku sekundy, więc nie ma tu miejsca na kompromis. Jeśli nie masz pewności, co trzymasz w ręku, najprościej poznać ten sprzęt najpierw w praktyce, na weekendowym wyjeździe na via ferraty na Słowacji z pełnym wyposażeniem w cenie, i dopiero potem wybrać własny.
Te parametry opisujemy szerzej w naszym poradniku Via ferraty. Spacer na wysokości, jedynym polskim kompleksowym opracowaniu o żelaznych drogach, razem z doborem sprzętu i techniką poruszania się na kolejnych stopniach trudności.
Zdjęcie ze strony producenta: Climbing Technology
Kask na via ferraty
Kask to element wyposażenia, który w wielu sytuacjach ochroni Cię przed urazem głowy. Nierzadko mają miejsce sytuacje, że teren, po którym poprowadzona jest via ferrata, jest kruchy, a odłamki skalne często spadają w na szlak. Dlatego też tak ważne jest, aby zawsze podczas poruszania się na via ferratach mieć na głowie kask. Nawet jeśli przed Tobą nie ma innych ludzi, to istnieje ryzyko, że poruszająca się wyżej dzika zwierzyna np. kozica może strącić odłamki skalne.
O czym należy pamiętać, wybierając kask na via ferraty? Przede wszystkim musi być wygodny, odpowiednio wyregulowany i dopasowany. Wszystko po to, żeby nie zsuwał się z głowy. Ponadto warto pamiętać, aby wybierać kaski w jasnych kolorach. Dzięki temu w upalne dni głowa nie będzie się przegrzewać.
Uprząż na via ferraty
Uprząż to ten element wyposażenia, który przez cały czas czujemy na naszym ciele. Dlatego kupując uprząż na via ferraty, warto przymierzyć kilka modeli i wybrać ten, który będzie najwygodniejszy i nie będzie krępować ruchów. Jeszcze w sklepie warto sprawdzić, czy uprząż jest w pełni regulowana i bez problemu możemy zarówno pas biodrowy, jak i nogawki dostosować do budowy naszego ciała. Regulowana uprząż pozwoli także na założenie jej i na lekką i na grubszą odzież.
O czym warto pamiętać, używając uprzęży?
- Rodzaj uprzęży dobierz zgodnie z okresami, w jakich ona będzie używana (lato-zima).
- Dobierz odpowiedni rozmiar do budowy swojego ciała.
- Uprząż po jej wyregulowaniu ma nie krępować ruchów i być wygodna w użytkowaniu.
- Uprząż zapinamy na wdechu! Na nogawkach ma zostać delikatny luz.
- Po dopasowaniu uprzęży, końcówki taśm do zapinania, wystających ze wszystkich klamer, ze względów bezpieczeństwa mają mieć długość min. 8 cm.
Lonża na via ferraty
Lonża to ten element sprzętu na via ferraty, który za pośrednictwem uprzęży łączy nas z liną poręczową i dba o nasze bezpieczeństwo podczas pokonywania trasy.
W skład lonży wchodzą:
- pętla,
- absorber energii,
- dwa ramiona zakończone karabinkami.
Lonżę mocujemy do uprzęży. Za każdym razem przed wejściem na ferratę sprawdź, czy lonża jest poprawnie wpięta w uprząż. To ona w razie odpadnięcia zatrzymuje Cię na linie poręczowej, zamiast pozwolić Ci spaść do podstawy ściany lub do najbliższej kotwy. Lonża ma też absorber, który rozprasza energię lotu i ogranicza siłę działającą na Twoje ciało.
Warto wiedzieć, że po odpadnięciu i rozpruciu się absorbera energii lonża nie nadaje się do dalszego użycia, należy ją zutylizować!
Dopuszczony jest dziś tylko jeden typ lonży. Jeszcze kilkanaście lat temu na ferratach spotykało się trzy rozwiązania. Lonże typu U i V wymagały wpięcia w linę tylko jednym karabinkiem, a odpadnięcie z dwoma wpiętymi wyłączało działanie absorbera. Osobną grupą były absorbery płytkowe, czyli metalowe płytki, przez które przeciągano linę, hamującą dzięki tarciu. Problemem obu konstrukcji było to, że działały poprawnie tylko dla jednej, uśrednionej masy ciała. Dziś obowiązuje wyłącznie lonża typu Y, z dwoma ramionami i rozrywanym absorberem energii, a pozostałe rozwiązania zostały wycofane i nie są już sprzedawane. Jeśli masz w szafie lonżę kupioną dawno temu, odziedziczoną albo złożoną samodzielnie z taśm i liny, nie zabieraj jej w góry.
Sprawdź datę produkcji, zanim wyjdziesz na skałę. Lonża jest wyrobem tekstylnym, więc starzeje się także wtedy, kiedy leży nieużywana w szafie. Datę produkcji znajdziesz na etykiecie przy absorberze, razem z zakresem masy użytkownika i numerem normy. Dla wyrobów tekstylnych producenci podają zwykle maksymalnie dziesięć lat od daty produkcji, ale realny okres użytkowania jest krótszy i zależy od tego, jak często i w jakich warunkach korzystasz ze sprzętu. Dokładny limit dla swojego modelu sprawdzisz w instrukcji dołączonej przez producenta, bo to ona, a nie norma, go wyznacza. Niezależnie od daty lonżę wycofujemy natychmiast w trzech sytuacjach: po odpadnięciu, w którym absorber choćby częściowo się rozprunął, przy rozdartym pokrowcu lub naruszonych szwach oraz wtedy, gdy nie znasz historii sprzętu, czyli przy każdym zakupie z drugiej ręki. Zapisz sobie datę pierwszego użycia, bo producenci liczą żywotność jako sumę czasu przechowywania i czasu pracy. Budowę lonży, obowiązującą normę i konstrukcje, które zostały wycofane z użycia, opisujemy w osobnym tekście: lonża do via ferrat.
Na końcu ramion lonży zamontowane są karabinki, które wpinamy w linę poręczową, pokonując kolejne odcinki via ferraty. Karabinki powinny być dla nas wygodne w użyciu. Warto także zwrócić uwagę na długość ramion lonży – im dłuższe, tym lepiej sprawdzą się przy odległych przepinkach.
Kupując lonżę, należy zwrócić uwagę na zakres jej pracy tzn. zapoznać się z informacją, ile może wynosić minimalna i maksymalna waga użytkownika lonży. Najnowsze modele przeznaczone są dla osób, których waga mieści się w zakresie 40-120 kg. Każdy, kto waży mniej, musi dodatkowo asekurować się liną, to samo dotyczy osób cięższych niż 120 kg!
Karabinki w lonży do via ferrat
Karabinki do via ferraty to nie te same karabinki co do wspinania. Muszą odpowiadać normie EN 12275 w klasie K, oznaczającej Klettersteig, czyli mieć samoblokujący zamek, większy prześwit i konstrukcję przystosowaną do ciągłego tarcia o stalową linę. Znajdują się na końcu lonży i są łącznikiem pomiędzy liną poręczową i lonżą, która przymocowana jest do uprzęży. Warto sprawdzić kilka modeli karabinków, aby przekonać się, który z nich będzie najwygodniejszy.
Ważne! Przepinając karabinki, należy zachować ciągłość asekuracji. Dlatego jeden z nich musi ZAWSZE być wpięty w linę poręczową! Ze względów bezpieczeństwa, w trakcie poruszania się po via ferracie nigdy nie wypinamy dwóch karabinków jednocześnie!
| Poziom zestawu | Dla kogo | Przykładowe modele | Cena całego zestawu |
|---|---|---|---|
| Podstawowy | Pierwszy raz, kilka ferrat rocznie | Climbing Technology, Salewa Premium | 800–1100 zł |
| Średnio zaawansowany | Regularne wyjazdy, weekendy ferratowe | Edelrid, Petzl Scorpio, Mammut | 1200–1700 zł |
| Zaawansowany / długie sezony | Dolomity, Dachstein, kilkanaście wyjazdów rocznie | Petzl, Black Diamond, Climbing Technology TOP | 1700–2400 zł |
Zamiast kupować, możesz wypożyczyć komplet na miejscu. W rejonach turystycznych na Słowacji, nad Gardą i w Austrii kosztuje to 10 do 15 euro za dzień plus zwrotna kaucja 50 do 60 euro. Ceny mogą się różnić w zależności od marki i konkretnego modelu. Jeśli to twój pierwszy raz na via ferracie, przed zakupem warto najpierw przejść kurs i przetestować sprzęt od organizatora. Na naszym jednodniowym kursie via ferrata na Słowacji dostajesz pełen zestaw do testów, cały instruktaż użycia i dzień nauki. Dopiero potem decydujesz, czy w ogóle ferraty są dla ciebie i jaki sprzęt finalnie kupować, a przy zakupie z drugiej ręki pamiętaj, że bez znanej daty produkcji i historii sprzętu nie da się ocenić, czy lonża nadaje się jeszcze do użycia.
Pełen poradnik o tym jak dbać o sprzęt wspinaczkowy i ferratowy znajdziesz w naszym artykule Jak dbać o sprzęt wspinaczkowy, gdzie Darek opisuje konserwację każdego elementu i kiedy go bezwzględnie wycofać z użycia.
Dodatkowy sprzęt na via ferraty
Pętla/taśma z karabinkiem zakręcanym
Taśma z karabinkiem to dodatkowy element wyposażenia, który mocuje się do uprzęży. Dzięki możliwości wpięcia się do stałego punktu na trasie pozwala na odpoczynek w trakcie pokonywania via ferraty. Taśma pozwala także na dodatkową asekurację podczas pokonywania np. mostków tyrolskich czy w przypadku, kiedy chcemy bezpiecznie zrobić zdjęcie i potrzebujemy wyciągnąć aparat.
Lina asekuracyjna na via ferraty
O ile większość via ferrat jest ubezpieczona, a poza liną poręczową posiada dodatkowe elementy, takie jak: metalowe klamry i pręty, drabinki, mostki linowe i tyrolskie, o tyle zdarzają się via ferraty, które takich ubezpieczeń nie posiadają, np. Sentiero dei Contrabbandieri nad jeziorem Garda. Nieubezpieczone odcinki nad jeziorem Garda, w tym Sentiero dei Contrabbandieri, opisujemy w przewodniku Najpiękniejsze ferraty. Jezioro Garda, razem z informacją, które via ferraty wymagają własnej liny. W takich sytuacjach ważną rolę odgrywa lina asekuracyjna. To dodatkowy element wyposażenia na via ferraty, jednak są sytuacje, w których lina asekuracyjna bardzo się przydaje, np.:
- Gdy po via ferracie poruszają się osoby, których waga jest poniżej lub powyżej zakresu pracy lonży. Wtedy asekuracja liną jest konieczna.
- Kiedy poruszamy się po oblodzonym i ośnieżonym terenie.
- W momencie, kiedy odpadliśmy od ściany i podczas lotu rozpruł się absorber, a my chcemy kontynuować wycieczkę.
- W przypadku, kiedy na via ferracie nie ma liny poręczowej. Takie ferraty są np. nad jeziorem Garda.
- Gdy poruszamy się po via ferracie wymagającej umiejętności zjazdu po linie, aby dostać się do kolejnego fragmentu żelaznej drogi.
- Kiedy chcemy pomóc osobom słabszym pokonać trudniejsze odcinki trasy.
- Umiejętność użycia liny asekuracyjnej, a przede wszystkim zjazdu po linie przydaje się również wtedy, kiedy dojdzie do załamania pogody i ze względów bezpieczeństwa należy jak najszybciej opuścić via ferratę.
- W sytuacjach awaryjnych np. w trakcie akcji ratowniczej.
Chcesz nauczyć się asekuracji liną na via ferracie? Umiejętności użycia liny asekuracyjnej, zjazdu na linie i autoratownictwa na ferracie nabywasz w praktyce na specjalistycznym kursie. To kompetencje, które ratują życie podczas akcji ratowniczej, oblodzonych traw lub pomocy słabszemu partnerowi. Sprawdź kurs Asekuracja i autoratownictwo na via ferratach →
Ekspresy wspinaczkowe
Ekspresy wspinaczkowe to dwa karabinki połączone taśmą, które służą do tego, aby przymocować linę do punktów asekuracyjnych. O tym jak poprawie ich używać dowiesz się na specjalistycznym kursie.
Raki i czekany
W okresach wczesnej wiosny i późnej jesieni oraz na podejściach przez lodowiec (np. na Marmoladzie) niezbędne jest zabranie ze sobą raków i czekanów. Planując wędrówkę via ferratą, zawsze należy sprawdzić aktualnie panujące warunki pogodowe. Wiosną, a nawet wczesnym latem w wyższych partiach gór wciąż zalega śnieg. Dlatego też zabranie raków i czekana jest konieczne, aby np. dotrzeć bezpiecznie do początku via ferraty. Samo ich posiadanie nie zapewni bezpieczeństwa, bo niezbędna jest umiejętność poruszania się w rakach, a także hamowania czekanem. Te zdobędziesz na kursie zimowej turystyki wysokogórskiej.
Ubranie, buty na via ferraty
- Dobre buty na ferraty, to wygodne buty do turystyki górskiej lub tzw. buty podejściowe, o średnio sztywnej, dobrze profilowanej podeszwie.
- Ubranie powinno być dopasowane do warunków pogodowych.
- Bardzo przydatne są rękawiczki ferratowe lub rowerowe. Ochronią skórę dłoni podczas poruszania się po via ferracie — w szczególności w trakcie kontaktu z liną poręczową.
Mamy nadzieję że powyższy artykuł pomoże Ci w wyborze odpowiedniego sprzętu na via ferraty. Jeśli chcesz nauczyć się jego obsługi pod okiem fachowca, to zachęcamy do wzięcia udziału w naszych kursach i szkoleniach.
FAQ — najczęstsze pytania o sprzęt na via ferraty
Przeczytaj kolejne artykuły z serii via ferraty:
- Via Ferrata – turystyka czy wspinanie? Jak przygotować się do via ferraty.
- Co to jest via ferrata? Trudności na via ferratach.
- Skala via ferrat i trudności na via ferratach.
- Opisy via ferrat
Współtworzę climb2change i odpowiadam za wyjazdy w góry, które zmieniają coś więcej niż tylko plan na weekend. Zajmuję się programem wyjazdów, doborem kierunków i tym, żeby każdy uczestnik trafił na poziom odpowiedni dla siebie. Piszę o tym, jak zacząć, jak się przygotować i jak podejmować dobre decyzje w górach.
Jestem współautorką przewodników po via ferratach oraz jedynego w Polsce kompleksowego poradnika o via ferratach.
